Boeddhisme?

Er valt veel te zeggen over de verhouding tussen meditatie en de religieuze stromingen die we algemeen samenvatten als boeddhisme. Eén ding is zeker: ze vallen niet met elkaar samen. Je kunt boeddhist zijn zonder te mediteren en je kunt mediteren zonder jezelf boeddhist te willen noemen. Persoonlijk denk ik dat het boeddhisme bestaat uit een groot aantal tradities die goed te karakteriseren zijn als culturele fenomenen. In zulke tradities komen goede dingen voor, maar ze hebben soms ook minder goede kanten. Of, beter gezegd, minder relevante kanten voor de individuele zoeker.

Het lijkt mij niet behulpzaam om de Westerse cultuur met Oosterse elementen "in te kleuren", alleen maar omdat je graag wilt mediteren. Het is bovendien niet logisch, gezien de universele aard van de meditatietechnieken en gezien de fracturisering die tussen en binnen de Oosterse culturele tradities bestaat. Iedereen heeft de potentie om zijn eigen geest te observeren. Alle tradities die mij bekend zijn beoefenen ongeveer dezelfde technieken, maar hebben er hun eigen culturele sausje overheen gegoten. Er komt nogal eens conflict voor tussen en binnen deze tradities. Dit gaat vrijwel altijd over cosmetische zaken, zoals geloofsartikelen.

Ik denk dat het de meeste Westerlingen niet heel veel uitmaakt of verlichting in dit leven voor de meeste mensen wel of niet mogelijk is. Hetzelfde geldt voor de vraag of de Dalai Lama nou wel of niet de incarnatie is van de bodhisattva van compassie. Of wat te denken van het hele reïncarnatie-debat dat voor de meeste mensen in het Westen een aardig gedachtenexperiment vormt maar waarschijnlijk geen geloofwaardige afspiegeling van wat er gebeurt na de dood. De meeste mensen die willen mediteren doen dat gewoon omdat ze hebben gemerkt dat het iets aan hun leven toevoegt. 

Nu we het toch hebben over culturele smaakstoffen en schisma's; georganiseerde geloofssystemen hebben de neiging om te bewegen naar een absolute "waarheid". Dat is ook hun manco. Waarom zouden we het ene systeem door het andere vervangen? Het fraaie van meditatie is nu juist dat je er geen geloof voor hoeft aan te hangen. Come as you are. Of, zoals de Boeddha het volgens de overlevering heeft gezegd: ehipassiko ("probeer het en zie het voor jezelf").

Daarom kiest deze groep ervoor om ons afzijdig te houden van de verschillende tradities waarin de meditatietechnieken tot ons gekomen zijn. We zijn respectvol voor hun tradities, zoals we dat zijn voor ieders redelijke tradities, en dankbaar voor de zorg waarmee ze de technieken in stand hebben gehouden. Dat verplicht ons echter niet tot het overnemen van andere culturele elementen die wellicht minder goed passen in onze cultuur.